W jaki sposób można podzielić majątek wspólny?

Majątek wspólny małżonków można podzielić zarówno umownie jak i sądownie. Jeśli chodzi o umowny podział majątku wspólnego, to obowiązujące przepisy prawne przywidują możliwość dokonania podziału w ten właśnie sposób lecz nie regulują tej kwestii szczegółowo. Oznacza to, że strony mogą dokonać podziału zgromadzonego w czasie trwania małżeństwa majątku w zasadzie wedle swojego uznania – jednak z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z ustawy.

Jeżeli małżonkowie chcą podzielić ruchomości (inaczej rzeczy ruchome, np. samochód, dzieło sztuki, meble) to umowa obejmująca ten podział może mieć co do zasady dowolną formę (warto jednak pamiętać, że majątkowe umowy małżeńskie wymagają formy aktu notarialnego – zgodnie z art. 47 § 1 KRO). Jeżeli jednak podział dotyczy nieruchomości, musimy bezwzględnie zadbać o zachowanie formy aktu notarialnego.

Co powinna zawierać umowa o podział majątku wspólnego? Cóż, przede wszystkim umowa taka powinna określać składniki majątkowe mające ulec podziałowi wraz z ich wyceną i dokładnym opisem oraz opisywać sposób dokonania podziału tych składników. Umowa może ponadto zawierać oświadczenia o przeniesieniu udziałów a także postanowienia regulujące kwestię ewentualnych spłat i dopłat oraz terminów ich realizacji.

Co istotne, umowny podział majątku wspólnego może dotyczyć całego zgromadzonego przez małżonków majątku bądź tylko wybranej jego części.

Istotnym jest, iż aby doszło do umownego podziału majątku małżonkowie muszą złożyć zgodne oświadczenia woli. Zgoda małżonków musi dotyczyć nie tylko samego zamiaru podzielenia się majątkiem, ale i sposobu, w jaki podział ten będzie dokonany tj. komu jakie składniki mają przypaść i czy wiązać się z tym będą jakieś spłaty.

W sytuacji, gdy między małżonkami nie ma porozumienia co do podziału majątku wspólnego, pozostaje tylko skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego.

Zasadą jest, że sądowy podział majątku wspólnego przeprowadza się w trybie postępowania nieprocesowego (art. 566 i 567 kpc) a więc jednego z dwóch zasadniczych trybów sądowego postępowania cywilnego. Należy wówczas założyć w sądzie sprawę o tzw. podział majątku wspólnego małżonków. Istnieją jednak także inne postępowania, w trakcie których możemy domagać się podziału majątku. Warto na przykład wiedzieć, że podziału majątku wspólnego można dokonać  również w ramach postępowania o dział spadku (w tym postępowaniu spadkobierca składa do sądu rejonowego wniosek o dział spadku wskazując co wchodzi w skład spadku i jak proponuje podzielić składniki objęte tym spadkiem) bądź zniesienia współwłasności (jeżeli własność rzeczy czy nieruchomości przysługuje kilku osobom możliwe jest zniesienie współwłasności np. poprzez podział tej rzeczy, przyznanie jej jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty na rzecz pozostałych współwłaścicieli lub jej sprzedanie). Innymi rodzajami postępowań sądowych, w ramach których możliwe jest dokonanie podziału majątku wspólnego są postępowania rozwodowe, o separację lub unieważnienie małżeństwa. Podziału majątku wspólnego można dokonać także poprzez zawezwanie do próby ugodowej. Dopuszczalne jest też poddanie sprawy o podział majątku wspólnego sądowi arbitrażowemu.