Kto może złożyć wniosek o podział majątku wspólnego? Sytuacja osób żyjących w konkubinacie.

Wśród podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o podział majątku  wspólnego znajdują się:

  • każdy z małżonków ew. byłych małżonków;
  • spadkobiercy małżonka – np. w sytuacji, gdy związek małżeński ustał z powodu śmierci jednego z małżonków lub uznania go za zmarłego, a jego dzieci mogą domagać się podziału majątku wspólnego rodziców;
  • nabywca spadku lub udziału w spadku;
  • współwłaściciel, jeżeli składnik majątku wspólnego objęty był współwłasnością;
  • wierzyciel, który w postępowaniu egzekucyjnym zajął roszczenie o podział majątku wspólnego;
  • prokurator;
  • Rzecznik Praw Obywatelskich;
  • Skarb Państwa – w sytuacji, gdy wobec jednego z małżonków orzeczony został środek karny w postaci  przepadku danego przedmiotu majątkowego na rzecz SP, który to przedmiot objęty był wspólnością majątkową małżonków;

Powstaje pytanie czy na przykład konkubent jednego z małżonków ma prawo wnieść o podział majątku wspólnego małżonków? Nietrudno przecież wyobrazić sobie sytuację następującą: Pani Janina i Pan Robert Kowalscy są wieloletnim małżeństwem. Z uwagi na liczne nieporozumienia Pani Janina postanawia się wyprowadzić ze wspólnego mieszkania. W między czasie Pan Robert poznaje Panią Katarzynę, z którą żyje w konkubinacie. W trakcie trwania nieformalnego związku Pan Robert i Pani Katarzyna kupują wspólnie różne przedmioty do mieszkania np. pralkę, lodówkę, nowoczesny telewizor i zestaw drogiej porcelany do salonu. Pan Robert jest jednak nadal w związku małżeńskim z Panią Janiną. Małżonków Kowalskich obejmuje ustrój wspólności majątkowej jako, że nie podpisali żadnej intercyzy, nie wzięli rozwodu, nie orzeczono też wobec nich separacji.  Na skutek powikłań pochorobowych Pani Janina nagle umiera. Czy w tej sytuacji Pani Katarzyna może złożyć wniosek do sądu o podział majątku wspólnego małżonków Kowalskich? Oczywistym jest, że z chwilą śmierci pani Janiny Kowalskiej małżeństwo Państwa Kowalskich ustało. Otóż w doktrynie przyjęło się, że o ile konkubent małżonka nie jest uprawniony do złożenia samego wniosku o podział majątku wspólnego małżonków, o tyle może on być uczestnikiem postępowania o podział tego majątku. Oznacza to, że w sytuacji Państwa Kowalskich Pani Katarzyna nie będzie mogła złożyć wniosku o dokonanie podziału majątku wspólnego małżonków Kowalskich po śmierci Pani Janiny, będzie mogła natomiast uczestniczyć w takim postępowaniu.

Dlaczego tak istotnym jest by wniosek o podział majątku złożyła osoba do tego uprawniona? (czyli jeden z podmiotów wymienionych wyżej). Otóż złożenie wniosku o podział majątku wspólnego przez właściwy podmiot ma znaczenie dla dalszego toku postępowania. Należy pamiętać, że w sytuacji, gdy wniosek zostanie złożony przez osobę do tego nieuprawnioną (np. konkubenta jednego z małżonków) Sąd oddali taki wniosek i nie uda się nam przeprowadzić podziału majątku wspólnego małżonków na bazie tegoż wniosku.

Co ciekawe, wśród podmiotów, które mogą być z kolei uczestnikami w sprawie o podział majątku wspólnego można spotkać – w zależności od okoliczności danej sprawy – np. wierzyciela małżonka, bank czy też gminę.

Warto zauważyć, że wśród podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o podział majątku wspólnego nie ma partnerów żyjących w tzw. związkach nieformalnych zwanych konkubinatem. Wynika to z faktu, iż w przeciwieństwie do małżonków, między konkubentami nie powstaje wspólność ustawowa małżeńska, a więc nie istnieje (formalnie) majątek wspólny, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (KRO), który podlegałby podziałowi w sprawie o podział majątku wspólnego. Niemożność zastosowania wprost przepisów o ustrojach majątkowych małżeńskich zamieszczonych w KRO do konkubinatu potwierdza orzecznictwo sądowe. Konkubent – w przeciwieństwie do małżonka – nie może zatem po prostu złożyć w sądzie zwykłego wniosku o podział majątku wspólnego.

Powyższe nie oznacza oczywiście, że osoby, które pozostawały w konkubinacie nie mogą w inny sposób dokonać przed sądem rozliczenia majątkowego. Nierzadko bowiem żyjący w konkubinacie partnerzy zakupują wiele rzeczy razem z tzw. „wspólnego portfela” prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, bądź też jedno z partnerów ponosi spore wydatki np. na opłacenie remontu mieszkania będącego własnością drugiego partnera, w którym para mieszka wspólnie. Możliwa jest także sytuacja, gdy partnerzy wspólnie zaciągnęli i spłacali kredyt na mieszkanie tylko jednego z nich. Na szczęście i tu obowiązujące przepisy prawne przewidują stosowne konstrukcje (roszczenia), za pomocą których byli konkubenci mogą dokonać podziału majątku, jaki wytworzyli w czasie trwania ich związku. Na ten temat wypowiem się jednak już w innym artykule poświęconym stricte rozliczeniom majątkowym w konkubinacie.