Kiedy możemy podzielić majątek wspólny?

Ustawowa wspólność majątkowa małżeńska powstała z chwilą zawarcia małżeństwa trwa przez cały czas istnienia małżeństwa. Co ważne, w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej nie można dokonać podziału majątku. Powstaje zatem pytanie kiedy można żądać podziału majątku wspólnego małżonków? Otóż wspólność kończy się z chwilą ustania małżeństwa. A kiedy możemy stwierdzić, że małżeństwo ustało?

O ustaniu małżeństwa możemy z pewnością powiedzieć, gdy któreś z małżonków umrze lub gdy umrą oboje w jednym momencie, np. ginąc w katastrofie lotniczej/morskiej. Kiedy jeszcze? Na przykład, gdy małżonkowie uzyskają prawomocny Wyrok rozwodowy lub też prawomocny Wyrok unieważniający małżeństwo. Możliwa jest również sytuacja, gdy na skutek toczącego się postępowania o uznanie jednego z małżonków za zmarłego Sąd wyda Orzeczenie, w którym uzna małżonka X za zmarłego i oznaczy chwilę jego śmierci. Również tutaj, jeżeli Orzeczenie się uprawomocni, chwila wskazana przez Sędziego w tym Orzeczeniu jako chwila śmierci małżonka X, będzie umożliwiała dokonanie podziału majątku najwcześniej od tego właśnie momentu.

Powyższe nie oznacza jednak, że z podziałem majątku musimy czekać aż do uprawomocnienia się Wyroku rozwodowego bądź do ustania małżeństwa na skutek śmierci jednego z małżonków.

Warto wiedzieć, że obowiązujące przepisy prawne przewidują także możliwość ustania ustawowej wspólności majątkowej jeszcze w trakcie trwania małżeństwa. Taka sytuacja może mieć miejsce np.: gdy małżonkowie przed notariuszem zawrą umowę majątkową małżeńską zmieniającą ustrój ustawowej wspólności majątkowej (np. rozszerzą/ograniczą ustawową wspólność majątkową; podpiszą rozdzielność majątkową zwykłą bądź z wyrównaniem dorobków). Innym przykładem ustania wspólności majątkowej małżeńskiej jeszcze w czasie trwania małżeństwa jest sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej na wniosek jednego z małżonków. Taka sytuacja nierzadko ma miejsce, gdy między stronami toczy się trwająca latami sprawa rozwodowa (i często nie widać wcale jej końca), a małżonkowie nie chcąc czekać na uprawomocnienie się Wyroku o rozwód (o ile w sprawie wystąpią tzw. ważne powody, o których mowa w art. 52 KRO), chcą dokonać podziału majątku wspólnego wcześniej. Ponadto,  z ustaniem wspólności majątkowej w czasie trwania związku małżeńskiego możemy się spotkać w przypadku ubezwłasnowolnienia bądź ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, a także gdy Sąd orzeknie separację małżonków.

Co ciekawe, „z chwilą ustania wspólności majątkowej istniejąca pomiędzy małżonkami współwłasność łączna, obejmująca cały ich majątek wspólny, z mocy samego prawa zmienia się we współwłasność ułamkową”(Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego, pod red. J. Ignaczewskiego, wyd. 2, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 25).

Reasumując, należy zapamiętać, że majątek wspólny małżonków podzielić możemy w chwili ustania małżeństwa (wówczas przestaje istnieć bowiem wspólność majątkowa łącząca małżonków), a w czasie jego trwania jedynie w wypadkach ściśle określonych przepisami prawa.