Czy można ustalić nierówne udziały w podziale majątku?

W postępowaniu o podział majątku wspólnego możliwe jest zgłoszenie przez stronę żądania ustalenia przez Sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym. Generalnie zasadą jest, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Co istotne przy ocenie w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Kiedy zatem możemy wnosić o ustalenie przez Sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym? Ustalenie nierównych udziałów możliwe jest tylko w sytuacji, gdy spełnione będą łącznie wszystkie 3 przesłanki, tj.:

1) zgłoszenie żądania ustalenia nierównych udziałów przez małżonka (Sąd z urzędu nie ustali nierównych udziałów);

2) zaistnienie ważnych powodów dla tego żądania;

3) fakt, że małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego;

Ad. 1) Sąd nie ustali nierównych udziałów w majątku wspólnym jeżeli żadne z małżonków nie wyrazi takiego żądania. Wprawdzie w postępowaniu o podział majątku Sąd z urzędu ustala skład i wartość majątku wspólnego małżonków, niemniej kwestia ustalenia nierównych udziałów nie zostanie rozpatrzona przez Sąd bez zgłoszenia takiego żądania przez któregoś z małżonków.

Ad. 2) Co może być uznane za ważne powody przemawiające za ustaleniem nierównych udziałów? Ważnym powodem może być np. przypisanie winy za rozkład pożycia małżeńskiego stron jednemu z małżonków wynikającej z jego rażącego zachowania względem drugiego małżonka; długotrwała separacja faktyczna małżonków, podczas której każde z małżonków gospodarowało samodzielnie środkami finansowymi odkładając na „swoje konto”; ważnym powodem może być też fakt trwonienia majątku przez jednego z małżonków, różnego rodzaju nałogi/uzależnienia jak alkoholizm, hazard, narkomania, dokonywanie zbyt ryzykownych operacji finansowych, itp.

Co do zasady ważne powody występują wtedy, gdy orzeczenie przez Sąd równych udziałów małżonków w majątku wspólnym stanęłoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Ad. 3) Poprzez przyczynianie się do powstania majątku wspólnego rozumie się całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb, a więc nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów osiąganych przez każdego z nich, lecz także i to, jaki użytek czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich w sposób lekkomyślny (tak przekonywająco J. S. Piątowski, Udziały małżonków, s. 291) (Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. prof. dr hab. K. Pietrzykowski, 4. Wydanie, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 328). Istotna jest więc nie tylko sama wysokość zarobków (czy innych dochodów), ale również racjonalne gospodarowanie posiadanymi zasobami, zaoszczędzanie wydatków, nietrwonienie pieniędzy, przyczynianie się do powstawania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych, itp. Ważnym jest, że przy określaniu stopnia w jakim każde z małżonków przyczyniło się do powstania majątku wspólnego bierze się pod uwagę również nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Warto wiedzieć, iż małżonek może przyczyniać się do powstania majątku wspólnego nie tylko poprzez dostarczanie dochodów z wynagrodzenia za pracę, ale i np. w drodze dziedziczenia, zapisu czy darowizny przedmiotów, o ile tylko spadkodawca czy darczyńca wyrazili wolę, by przedmioty te weszły w skład majątku wspólnego.

Ciężar dowodu wykazania powyższych przesłanek – zgodnie z obowiązującymi przepisami –  spoczywa na tym małżonku, który zgłasza żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Z uwagi na powyższe należy zauważyć, iż ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym nie jest rzeczą prostą do osiągnięcia. Zgłoszenie żądania ustalenia przez Sąd nierównych udziałów z uwagi tylko i wyłącznie na stwierdzenie w wyroku rozwodowym winy drugiego małżonka za rozkład pożycia małżeńskiego stron będzie niewystarczające do ustalenia przez Sąd nierównych udziałów w majątku podlegającemu podziałowi (brak wykazania przesłanki różnego stopnia przyczyniania się przez małżonków do powstania majątku wspólnego). Podobnie Sąd nie uzna za nierówne przyczynianie się do powstania majątku wspólnego małżonków sytuacji, w której utrzymaniem finansowym rodziny zajmuje się mąż, a żona wychowuje dzieci i zajmuje się prowadzeniem domu. A zatem, jeśli planujecie Państwo wnieść do sądu sprawę o podział majątku wspólnego (w szczególności dochodząc podziału wg nierównych udziałów:-) warto wcześniej udać się po poradę do adwokata. Tak się bowiem składa, że sprawy o podział majątku zazwyczaj nie należą do spraw łatwych, szybkich i przyjemnych. Profesjonalny pełnomocnik wyjaśni niezrozumiałe kwestie, pomoże wstępnie ocenić szanse powodzenia, a także należycie przygotuje Państwa do rozprawy, co może okazać się kluczem do sukcesu 🙂